İncelemekte olduğunuz proje, her ne kadar 2001 yılının Aralık ayından bu yana sürdürülen yoğun ve özenli bir çalışmanın ürünüyse de, bugüne dek herhangi bir finans desteği olmaksızın, tümüyle kişisel çabayla geliştirilmiştir. Kuşkusuz, İsmet Sıral'ın bıraktığı izin derinliğine ve insanların iyi niyetine dayalı çok anlamlı destekler alınmıştır. Böylelikle proje kısa sürede ve kaçınılmaz biçimde uluslararası boyut kazanmış, aşağıda özetini bulacağınız geniş çaplı araştırma ve çekimler gerçekleştirilmiş, ileriye dönük ayrıntılı kurgu oluşturulmuştur.

Projeye ilişkin bugüne dek yapılan çalışmaların öyküsü, prodüksiyon kurgusu ve ilgili istatistikler aşağıda aktarılmaktadır.


Hazırlık süreci ve gelinen aşama:

Projenin çıkış noktası, Türkiye'nin öncü caz müzisyenlerinden İsmet Sıral'ın yaşamöyküsünü ve özgün kişiliğini, buna koşut olarak da Türkiye'de cazın gelişim serüvenini konu alan belgesel bir film hazırlamaktı. Başlatılan çalışmanın daha ilk aşamasında, bugüne dek Türk caz tarihi ve özellikle de İsmet Sıral hakkında hemen hiçbir ciddi araştırma yapılmamış olduğu görüldü. Öyle ki, Sıral'ın herhangi bir kaynakta basit bir biyografisi dahi yoktu. Böylelikle aylar sürecek gerçek bir "hafiyelik" serüveni başlamış oldu.

Bir yandan çocukluğu ve ilk gençliği konusunda bilgi almak için uzun süre izi sürüldükten sonra ulaşılan az sayıdaki akrabasının, diğer yandan 40'lı, 50'li, 60'lı yıllarda kurduğu orkestralar hakkında veri toplamak için (sağlıklı kaynak yokluğu nedeniyle) yaşayan eski müzisyen arkadaşlarının tanıklıklarına başvurularak, tam bir sözlü tarih çalışması yapıldı.

Ancak projenin ufkunu bütünüyle genişleten ve onu yalnızca Türkiye değil, tüm dünya müzik kültürü açısından değerli kılan asıl gelişme bundan sonra yaşanacaktı. İsmet Sıral'ın 1978-80 yılları arasında dersler ve konserler verdiği New York, Woodstock'taki efsanevi müzik okulu "Creative Music Studio" (CMS) konusunda bilgi almak üzere kurucusu Karl Berger'le iletişime geçildiğinde, Sıral'ın bu okul için ne çok şey ifade ettiği ortaya çıktı. Öyle ki Berger, 1984 yılında kapanan ve 2000 yılı itibarıyla yeniden kurulma çalışmaları başlatılan okulun ilk tesislerinden birine onun adını vermeyi planlıyordu. CMS tarihinin anlatıldığı kitapta da okulda yarattığı derin etkiye defalarca atıfta bulunuluyor; adı, burada ders veren dünya çapındaki pek çok müzik ustasından daha çok anılıyordu. Gerek CMS'te birlikte ders verdiği, çaldığı ve belleğinde unutulmaz izler bıraktığı dostlarının tanıklıkları (bazıları için bkz. Birlikte Çaldıkları), gerekse CMS çatısı altında bir araya gelen "rüya takımı"ndaki diğer isimler (bazıları için bkz. CMS'in Öncü Sanatçıları) öylesine etkileyiciydi ki, İsmet Sıral'ın CMS yıllarının projenin merkezine yerleşmesi artık kaçınılmaz olmuştu.

Ancak Karl Berger ve diğer CMS'çilerle yazışmaların yoğunlaştığı bu süreçte, projenin kurgusunu radikal biçimde etkileyecek şaşırtıcı bir bilgi daha edinildi: Bugüne dek Creative Music Studio hakkında hiçbir belgesel yapım gerçekleştirilmemişti! 20. Yüzyıl'ın ikinci yarısına damgasını vuran bir numaralı caz ustalarının büyük bölümünün gönüllü olarak emek verdiği bu emsalsiz okul, "dünya müziği" kavramının kabesi niteliğindeki bu avant-garde oluşum, ilk kez bu projeyle bir belgesel filme konu olacaktı. Üstelik okulun kurucusu ve yöneticisi olan Karl Berger projeye tam destek veriyor; Ornette Coleman, Lee Konitz, Dave Holland, Jack DeJohnette, Cecil Taylor, Oliver Lake, Carla Bley ve daha pek çok efsanevi müzisyenle gerçekleştirilecek söyleşiler için bağlantıyı bizzat sağlıyordu. Zamanında eşsiz bir ideal çevresinde birleşen "çete"nin eski tüfekleri, "elebaşı"nın isteğiyle, bu kez yaşadıklarını anlatmak üzere bir araya gelecekti... Karl Berger bununla da kalmıyor, filmin gösterimine koşut olarak İsmet Sıral anısına düzenlenecek konser ve/veya festivallere kendi kurduğu "The New Music Universe Ensemble" ve CMS'le bağlantılı konuk yıldızlar eşliğinde katılmaktan büyük keyif duyacağını bildiriyordu.

Artık proje kendi rotasını çizmişti: Dünyanın dört bir yanından CMS'e gelen müzik bilgelerini kişiliğinde simgeleyen İsmet Sıral'ın öyküsü üzerinden bu efsanevi "dünya müziği" okulunun serüveni anlatılacak, 70'li ve 80'li yıllarda avant-garde cazın pişirildiği mutfaktan, ustaların birinci sınıf tarifleri alınacaktı. İsmet Sıral'ın açtığı bu son kapıyla birlikte, Türkiye'nin ötesinde, dünya çapında ses getirmeye aday, uluslararası caz ve film festivallerini dolaşma potansiyeline sahip, özgün bir "belgesel-konser" projesi doğuyordu.

Çalışmanın çapı da uygun biçimde hızla genişletilmeliydi. CMS konusunda bugüne dek üretilmiş tek belgesel yapıt niteliğindeki kitabın yazarı Robert E. Sweet'le iletişim yoğunlaştırıldı, "Music Universe, Music Mind, Revisiting the Creative Music Studio, Woodstock, New York" adlı kitap baştan sona etüt edildi, döneme ait CMS yayınları ABD'den getirtilerek tek tek incelendi, kupür arşivleri tarandı, filmde yer alması muhtemel onlarca öncü müzisyenin biyografisi, öğretisi, CMS'teki etkisi ve Ismet Sıral'la ilişkisi analiz edilerek geniş bir bilgi havuzu oluşturuldu. Woodstock'ta yaşayan ve filmde yer alan sanatçıların çoğuyla tanışan ABD'li duayen caz belgeselcisi Burrill Crohn'la ortak çalışma başlatıldı. Marmaris, İstanbul, Woodstock ve New York'ta gerçekleştirilen çekimlerle, belgeselin büyük bölümü filme alınmış oldu.

Bugün artık yapım süreci tamamlanmak üzere olan projenin hazırlık çalışmalarına ilişkin bazı ilginç veri ve istatistikler aşağıda aktarılmaktadır.


Yapılan çalışmalara ilişkin veri ve istatistikler:

Arşiv: Terk edilmiş yazlıklardan, tavan aralarındaki kolilerden, atılmak üzere bir kenara ayrılmış torbalardan, çürümeye yüz tutmuş arşivlerden, varlığından sahibinin bile haberdar olmadığı ücra ev köşelerindeki kağıt yığınlarından binlerce kupür, fotoğraf ve belgeyle, çok sayıda ses, müzik ve görüntü kaydı toplanarak, Türk caz tarihi açısından çok anlamlı, geniş bir arşiv oluşturuldu. Arşivdeki tüm parçalar özel bir kodlama sistemiyle sınıflandırılarak tek tek isimlendirildi. Yüzlerce fotoğraf tarandı, ses ve görüntüler temizlendi, gerekli ön-montajlar yapıldı ve bilgisayar ortamında söz konusu malzeme arasından yapılan bir seçki ile yukarıda aktarılan CMS bilgilerinin harmanlandığı geniş bir audio-visual sunum hazırlandı, CD ve basılı malzeme halinde de çoğaltıldı. Sunum kitlerinin birer kopyası Karl Berger'e ve Sıral'ın çok yakın dostu olan Arif Mardin'e gönderildi.

İletişim ve medya: İsmet Sıral ile kayda değer ilişkisi bulunan yerli ve yabancı insanların çok büyük bir bölümüyle görüşüldü, bilgi ve belgeler alındı. 250'yi aşkın kişiyle bizzat ya da telefon ve Internet aracılığıyla iletişim kuruldu. Projenin uluslararası boyutu nedeniyle 1000'e yakın e-mail yazıldı, 3000'den fazla telefon konuşması gerçekleştirildi. Görüşme, araştırma, mekan tespiti ve çekimler için on binlerce kilometre yol kat edildi. Diğer yandan, Aralık 2002'de yapılan duyurular sonucu çeşitli medya kuruluşları projeye geniş yer ayırdılar.
(Bkz: Medyadan Yansımalar)

Çekimler: 2001 ve 2002'de Marmaris ve İstanbul'da, 2003 yılının başında ise Woodstock, New York ve yine İstanbul'da gerçekleştirilen çekimlerle, İsmet Sıral'ın pek çok eski dostunun ve aralarında efsanevi isimlerin bulunduğu CMS'le bağlantılı 23 sanatçının söyleşi ve performansları filme alındı.
(Bkz: Yapılan Çekimler)

Internet: "Creative Music Studio" web sitesinin ana sayfasında proje duyurusu Eylül ayında resmen yayınlanmaya başlandı. CMS'in bağlı olduğu vakıf "Creative Music Foundation Inc."in projeye 'co-sponsor'luğu ilan edildi (Bkz: www.creativemusicstudio.org ana sayfa ve proje devam sayfası). Eşzamanlı olarak, incelemekte olduğunuz, düzenli olarak güncellenen İsmet Sıral web sitesi yayına hazırlandı, CMS web sitesiyle karşılıklı olarak bağlantılandırıldı.

Biyografi: Bilgi ve kaynak yokluğu nedeniyle gerçek doğum tarihi bile ancak Marmaris İçmeler'deki mezar taşından öğrenilebilen İsmet Sıral'ın, bu web sitesinde kısa bir özetini bulacağınız eksiksiz ve ayrıntılı biyografisi çıkarıldı. Bu çalışmaya koşut olarak 40'lı ve 70'li yıllar arasında faaliyet gösteren pek çok farklı orkestra hakkında da spesifik bilgiler elde edilerek, Türk caz tarihinin aydınlatılması açısından anlamlı bir araştırma gerçekleştirildi.

Sinopsis: Senaryonun altyapısını oluşturan çok sayıda eskiz çalışma yapıldı, fikirler üretildi, sorular çıkarıldı, filmin genel atmosferi ve düğüm noktaları belirlendi. Filmin ağırlık dengeleri saptanarak, bu doğrultuda bir sinopsis hazırlandı.

Bütçe: Yazılan sinopsis ve prodüksiyon açısından öngörülen aksiyon planı temel alınarak, ayrıntılı ve opsiyonlu bir ön-bütçe çalışması yapıldı.

Prodüksiyon kurgusu ve zamanlama: Bütçe çalışmasının temelini oluşturan titiz bir prodüksiyon kurgusu ve zamanlamayı belirleyen ayrıntılı bir aksiyon planı hazırlandı. Temel çekim bölgeleri New York, İstanbul ve Marmaris olarak belirlendi. Filmin süresinin 90-110 dakika olması, digital-betacam ve mini-DV formatında çekilerek sinema ve dev ekran gösterimleri için 35 mm'ye aktarılması, TV gösterimlerinde ise 3 ya da 4 bölüm halinde yayınlanması öngörüldü.