Müzik çalıştığı zamanlar sokak kapısını kilitlemezdi; tokmağı çevirip içeri girebilirdiniz. Kapısı çalındığında, güce-tapan âmirler gibi, “Gir!” diye seslenir, ve buna her defasında kendisi de gülerdi.

Tek başına çalıştığında asla ‘bilinen şeyler’ çalmaz, hep ‘daha önce yapılmayan’ı araştırırdı... Hayatı üretken kılmanın temel ilkelerinden biri de bu, galiba. Her ne yapıyorsan yap; ama bilinenleri tekrarlama kolaylığına düşmeden, ezberlediklerinin tutsağı olmadan, araştırmacı tavrını yitirmeden, her defasında ‘ilk kez’ yapıyormuş gibi, merakla ve heyecanla yap... İster sanatçı ol, ister mal/veya/hizmet üreticisi; ‘memurlaşma’ illetinden kurtulmanın ve gelişmeyi sürekli kılmanın çaresi bu kadar basit...

“Büyükler çalışırken gürültü yapılmaz ve de bilmediğin işlere burun sokulmaz” kuralıyla programlandırılmıştım, malûm...

O güne kadar hep ‘dinleyicisi’ olmuştum; ilk kez ‘birlikte’ çalıyordum İsmet abi’yle. Neyse ki, vurmalı sazlarla aram iyiydi, hatta yetenekli olduğum bile söylenebilirdi... Yurdumun evleri, melodi veya ritm kulağı “iyi” olan çocuklarla doludur zaten. Ne var ki, (büyüdükleri ortam ve/veya zamana göre biçimi değişen ama özü hep aynı olan baskılarla) bu yetenekleri kısırlaştırılmıştır. Çocuğuna “darbuka” hediye eden kaç ebeveyn tanıdınız? Okul çantasının, ders çalıştığı masanın, ya da göğsünün karnının üzerinde ritm çalan çocuğunu “Gürültü yapmasana!” diye azarlamak yerine, onun bir yetenek sergilediğini farkedip bunu geliştirmesi için yol arayan kaç aile var?.. “Toplumsal gelişmişlik” ölçüsünü fertbaşınayıllıkgelir vesaire şablonlarda ararız hep... Boş versene aga! Toplumsal gelişmişliği, “fertlerindeki yetenekleri farkeden ve geliştiren aile ve/veya kurum sayısı”na göre ölçecen evvela!

Eski fizik yalnızca elle tutulup gözle görülenleri “madde” sayarmış. Eski iktisat da (ister keynesci ister markscı) “ekonomik değer”lere aynı paradigma perspektifinden bakmış; ve tabii, insanı da salt “işgücü ve katma-değer üreten” bir materyal gibi görmüş. İnsanın öz-kaynakları olan yetenek, merak duygusu, değiştirme iradesi vb. unsurlar ise, “ekonomi terimleri sözlüğü”nün dışında bırakılmış... Ne komik, di mi?.. O yüzdendir ki, fertbaşınamilligelir’i kuruşu kuruşuna biliriz de, fert başına milli irade, fert başına merak duygusu, fert başına girişim yeteneği vesaireyi hesaplamak, kimsenin aklına bile gelmez. Sonra da, neymiş efendim, “insan kaynaklarıymışmış, toplam kaliteymişmiş... Düm teke dümelim, dön baba dönelim...

Heeyt be!.. Gör bakalım hocam, analar ne aslanlar doğururmuş!.. Eşlik etmek diye buna derim işte!..

Bu heyecanlı ritm muhabbetini balla kesip, biraz da dil ukalâlığı yapacam, huyum kurusun: Gâvurun “accompany” fiiline biz “eşlik etme” demişiz ya. İyi halt etmişiz. Karı-koca durumunda olmaya da “eş olma” demişiz. Canına yandımın “eş” kelimesinin ne de çok anlamı var. Tıpatıp aynı olmanın karşılığı da “eş” olmak... “Size eşimi tanıştırayım”. Demek ki “eşim” dediğim kişi, “tıpatıp benim aynım” olacak. Hem ütopya, hem kâbus! “Eş”ler birbirini yok eder yahu! Hayat “eş”likler değil, “farklı”lıklar sayesinde sürdürür varlığını, uyanın, huooop!.. (Sahi yaw, başkalarının eşi olmaya böylesine meraklıyız madem; klon-bebek Havva’ya niye bu kadar çok itiraz ediliyo peki? Hıı?)

Unutmadan ekleyeyim: “Accompany” anlamındaki “eşlik etme”nin eskitürkçe karşılığı “refakat” idi. Birbirlerine refakat edenlere “refik” (kadın ise “refika”) denirdi. “Refik” olmak, “aynı yönde yan yana ve positive feed-back’lerle yol almak” demek; “yanındaki ile tıpatıp eş olmak” değil...

Hoppalaaa!..

Aman yarabbi!..

Otuzsekiz yaşındaydım, ve otuzsekiz yıllık yaşamım bir anda laboratuvar masasına yatıverdi... Evrende ışık hızını aşabilen bir şey varsa, o da “düşünce”dir. Bir dakikadan bile kısa bir suskunluk süresi içinde, otuzsekiz yıllık bilişsel birikimim tiftik gibi atılıp, bir sürü şey, yeni baştan yerli yerine oturuverdi sanki.

Böyle farkındalık anları “küçük kıyamet” diye tanımlanır bilenlerce. Kıyamet, “ayağa kalkmak” demek; zihninizde ne var ne yoksa ayağa kalkar nitekim!.. Sadece kendi kişisel bilgi ve anılarınız değil, beyin ve beden arşivlerinizdeki tüm kayıtlar, tanık olduğunuz tüm olaylar, kavramlar, inanç şablonları, değer yargıları havada uçuşurcasına ayaklanır.

O gün, bana da öyle oldu. “Saygı ve saygısızlık” kavramıyla ilgili ne kadar kayıt varsa belleğimde; babasının yanında ayak-ayaküstüne atmayan, ama ona kolayca yalan söyleyebilen çocuklar ... derslerde öğretmenine soru soramayan, ama sınavında kopya çekebilen öğrenciler ... hocasının ya da patronunun ya da liderinin her buyruğunu itirazsız kabul eden, ama arkasından her türlü dedikoduyu yapan asistanlar, müridler, genelmüdürler, milletvekilleri, bakanlar...

Bir kez daha, aman yarabbi!.. Aman ki aman!..

Yahu meğerse “başkası gibi yapmak” ne kolaymış!.. Biraz teknik, biraz yetenek, biraz taklit... Üstüne biraz da “uyumluluk” koyuver, oohhh, sen sağ ben selamet... Taklitçileri kınarız hep; oysa adamlar çok kurnaz yahu; yorulmanın ne anlamı var?!.. Bu “kendin gibi çalmak” denen şey, ne biçim bir musibettir?!.. Evvelâ “kendin” nasıl bir şeydir, onu bileceksin... Sonra, kendi çaldığın “kendin” ile eşlik ettiğin kişinin çaldığı “kendisi”ni aynı anda duyabilmeyi öğreneceksin... An’daki kendini ve refikinin an’daki kendisini duyman da yetmiyor; üstüne bir de bu iki “kendi”den oluşan “müziğin kendisi” gelmekte...

Darbuka aynı darbukaydı, ellerim aynı ellerdi, beynim aynı beyindi elbet; ama zihnimin yoğurulduğu hamurun mayası, malzemesi değişmişti sanırım.

Saygı’nın gerçek yüzü ile tanıştığım o gün, aynı anda pek çok şeyi birden farkettim. Bize senelerdir (yüzyıllardır mı deseydim?) “saygı” diye belletilen o sahte ve yapmacıklı tutumun, zavallı ruhlarımızı nasıl ağırlaştırdığını... üstelik ne kadar doğurgan bir saygısızlık kaynağı olduğunu... “Kendi gibi olmanın” en büyük saygısızlık sayılıp birey olabilme yollarının nasıl haince kesildiğini... daha neler neler...

Boru değil agalar, “saygısızlık yapabilmeyi” öğrenmiştim yaw!.. İnsan sahiden “kendi gibi” olamamışsa, saygısı da, sevgisi de “iğreti” duruyormuş meğer... Ruhun ve/veya aklın yeterince özgür değilse, sahip olduğunu sandığın erdemler bile, inek pisliğine konmuş sinekler gibi duruyormuş...

Çalışacaktık elbet... Yeniden öğrenmem gereken öyle çok şey vardı ki...